Λίγα λόγια για τη φάβα από το λαθούρι το ευεργετικό.Όσοι παρακολουθείτε αυτό το
ιστολόγιο από πέρυσι, ίσως θυμάστε τη διευκρίνιση που κάναμε ως προς τη λέξη φάβα.
Φάβα λοιπόν, δεν είναι ένα συγκεκριμένο όσπριο, για τη λέξη ερίζουν πολλοί, γράφοντας ανακρίβειες για το αν πρόκειται για χυλό από κουκιά ή από άλλα όσπρια.
Φάβα στη λατινική γλώσσα σημαίνει
έτνος, λέξη αρχαιοελληνική που σημαίνει χυλός από οποιοδήποτε όσπριο.
φάβα, Ῥωμαίοις τὸ ἔτνος ἐδόκει καλεῖνΓια το όνομα της
φάβας, την ιστορία για το πως απέκτησε το όνομα της, είχα γράψει και πολλά άλλα που τώρα δεν είναι ώρα να επαναλάβω, άλλωστε περιλαμβάνονται στο βιβλίο διατροφής που ετοιμάζω με πληροφορίες για τη διατροφή από τα πρώτα βήματα των ανθρώπων μέχρι τις μέρες μας.
Η φάβα που σήμερα μαγειρεύω είναι το λαθούρι της Θήρας,
«είδος νομευτικόν, ενίοτε καλλιεργούμενον», όπως αναφέρει ο
Καββάδας στο
εννιάτομο εικονογραφημένο Βοτανικό Φυτολογικό Λεξικό.
Από τους καρπούς αυτού του φυτού παράγεται η κίτρινη φάβα όπως αναφέρει και ο Γεννάδιος στο Φυτολογικό Λεξικό του όπου αναφέρει:
«παρ’ ημίν την αρίστην φάβαν παράγει και εξάγει η Θήρα, ένθα ο λάθυρος ούτος καλλιεργείται εκτενώς» Καρποί του φυτού
(Lathyrus clymenum), που πρόκειται για ένα είδος αρακά, όπως είχαμε αναφέρει και παλαιότερα, έχουν βρεθεί στον οικισμό της Εποχής του Χαλκού, στο Ακρωτήρι της Σαντορίνης, στην προϊστορική Θήρα.
Στο νησί της Σαντορίνης εδώ και 4000 χρόνια καλλιεργείται το είδος,
διεσώθηκαν καρποί και καλλιεργούνται μέχρι σήμερα από οικογένειες και ανθρώπους με μεράκι όπως ο (
Γιαγκούλας) ο γνωστός Γιώργης
Αλεφραγκής και ο (Μπελάς) Μιχάλης Αρβανίτης, που δεν υπέκυψαν στις
μονοκαλλιέργειες, κράτησαν ντόπιο σπόρο και με σεβασμό σε πατροπαράδοτες μεθόδους καλλιεργούν με παραδοσιακές μεθόδους, επιμένοντας σε καλλιέργειες όπου τα πάντα γίνονται με το χέρι και παραδοσιακά μέσα άλεσης.
Παρόμοιες καλλιέργειες υπήρχαν παλαιότερα σε πολλά μέρη της Ελλάδος, όπως αναφέρει ο Γεννάδιος
«νομευτικόν, κοινόν πολλαχού της Ελλάδος», σήμερα ο ελληνικός σπόρος καλλιεργείται εκτός από την Σαντορίνη και στην Ανάφη όπου όπως αναφέραμε σωστά ονομάζεται το φάβα, τηρείται το ουδέτερο γένος, τους λόγους αναφέραμε παλαιότερα.
Επίσης στην Κρήτη μέχρι πριν λίγο καιρό καλλιεργούσαν αυτό το είδος, σήμερα δεν ξέρω αν ακόμη υπάρχει η παραδοσιακή αυτή καλλιέργεια.
Όσοι θεωρούμε ακριβό το όσπριο αυτό της Σαντορίνης ας αναλογιστούμε τον κόπο που χρειάζεται για να καλλιεργηθεί με
χειρωνακτικές μεθόδους, ρίξτε μια ματιά στις φωτογραφίες και τα κείμενα του Κλέαρχου στο ενδιαφέρον, γεμάτο υπέροχες φωτογραφίες
ιστολόγιο του, για τη φάβα Σαντορίνης
εδώ. για το αλώνισμα της
φάβας Σαντορίνης
εδώ Είτε από παραδοσιακό ελληνικό σπόρο, είτε παραγόμενο με μαζικές βιομηχανοποιημένες καλλιέργειες, το λαθούρι είναι πλούσιο σε σίδηρο, μαγνήσιο, κάλιο,
ποτάσιο, βιταμίνες B, C, E,
φολικό οξύ, πρωτεΐνες, έχει χαμηλής περιεκτικότητας λιπαρά, υψηλή περιεκτικότητα
φυτοχημικών ουσιών που συμβάλλουν στην αναπαραγωγική διαδικασία, βοηθούν την ανάπτυξη των παιδιών, ουσίες που είναι κατάλληλες στην πρόληψη καρδιαγγειακών παθήσεων, πιθανή πρόληψη κατά του καρκίνου και του διαβήτη
Είναι πλούσιο σε φυτικές ίνες, που βοηθούν στη μεταφορά του περιεχομένου των εντέρων, συμβάλλει έτσι κατά της
δυσκοιλιότητας. Η κατανάλωση του μειώνει τη
χοληστερόλη του αίματος, εξασφαλίζοντας προστασία στην καρδιά. Για το λόγο αυτό αντικαθιστώντας με αυτό το όσπριο αλλά και με τα υπόλοιπα όσπρια το κρέας στις διατροφικές μας συνήθειες, χαρίζουμε μεγάλο δώρο στο καρδιαγγειακό μας σύστημα. Αντίθετα το κρέας επειδή είναι πλούσιο σε λιπαρές ουσίες και
χοληστερόλη θεωρείται ακατάλληλο και επικίνδυνο αν καταναλώνεται σε μεγάλες ποσότητες και συχνά.
Το λαθούρι είναι φτωχό σε σάκχαρα και πλούσιο σε σύνθετους υδατάνθρακες, έχει χαμηλό
γλυκαιμικό δείκτη, οπότε ενδείκνυται ως κατάλληλη τροφή για τους διαβητικούς κι όσους θέλουν να κάνουν δίαιτα ή απλά να τηρήσουν μια υγιεινή διατροφή.
Η φάβα από λαθούρι προσδίδει περίπου 80
kcal ανά 100
γρ.Το λαθούρι αντίθετα από τα υπόλοιπα όσπρια είναι εύπεπτο, για το λόγο αυτό είναι όσπριο που είναι κατάλληλο για τους ηλικιωμένους, στα ιδρύματα όπου φιλοξενούνται ηλικιωμένοι χρησιμοποιείται ως βραδινό σε ελαφριές
σουπίτσες-χυλούς.Όσοι πιστεύετε ότι φουσκώσατε με λαθούρι αναρωτηθείτε μήπως συνοδέψατε το ελαφρύ αυτό όσπριο με πολλά άλλα ορεκτικά ξινά, αλμυρά, κρεμμύδι ωμό ή τηγανιτό και σίγουρα αν την επομένη φορά το καταναλώσετε δίχως συνοδευτικά θα αλλάξετε γνώμη.
Τα όσπρια από το φθινόπωρο μέχρι και τις αρχές του καλοκαιριού έχουν την τιμητική τους στο σπιτικό μας.
Η δε φάβα, αλλά και οι φακές, δε λείπουν ούτε το καλοκαίρι.
Αυτή η σούπα προέκυψε μια μέρα που θέλαμε να φάμε φάβα σούπα αλλά θέλαμε να μας κρατήσει περισσότερο, μιας και θα ήταν και το κυρίως πιάτο, όχι το πρώτο πιάτο.
Λίγα αμύγδαλα υπήρχαν στο ψυγείο, οπότε μπήκαν στη σούπα,
αλέστηκαν μαζί με το λαθούρι και προέκυψε η
πεντανόστιμη σούπα.
Συχνά αντί για σούπα με τον ίδιο τρόπο φτιάχνω τη σαλάτα, αλέθω μαζί με το λαθούρι τα αμύγδαλα που συνήθως τα βράζω μαζί, στο τελευταίο 15
λεπτο και στη συνέχεια βάζω το
σοταρισμένο κρεμμυδάκι ή το ρόδι, που λόγω της γλυκόξινης γεύσης του, ταιριάζει πολύ.
Ο συνδυασμός είναι εξαιρετικός και τον επαναλαμβάνουμε συχνά.
2 φλιτζάνια φάβα από λαθούρι
1 φλιτζάνι αμύγδαλα ασπρισμένα
1 μέτριο ξερό κρεμμύδι χαραγμένο σταυρωτά
1,5 κ.γ αλάτι, πιπέρι λευκό
5-6 ποτήρια νερό
Για το πάντρεμα
1/3 ποτηριού ελαιόλαδο
2 μέτρια κρεμμύδια σε φετάκια
1 κ.γ ζάχαρη
Καθαρίζουμε την φάβα από
σκουπιδάκια την πλένουμε πολύ καλά και τη μουλιάζουμε σε μπόλικο νερό. (προαιρετικά)
Όταν μουλιάζουμε την φάβα καθαρίζει τέλεια, αποκτά ένα λαμπερό ανοιχτόχρωμο χρώμα, χυλώνει καλύτερα και βγάζει λιγότερο αφρό.
Δίνει πιο ωραίο χρώμα, ιδιαίτερα αν δεν την
παντρέψουμε με άλλα υλικά.
Αν δεν έχουμε χρόνο την βάζουμε να βράσει μόνη της με το νερό για 15 λεπτά και την ξαφρίζουμε συχνά. Προσοχή αν η φωτιά είναι δυνατή φουσκώνει θα πρέπει να έχετε το νου σας. Μετά ρίχνουμε μέσα στην κατσαρόλα και το κρεμμύδι και βράζουμε περίπου 30-45 λεπτά ανάλογα με το πόσο βραστερή είναι.
Προτιμήστε να
σιγοβράσετε στη χαμηλότερη θερμοκρασία, θα χυλώσει καλύτερα, θέλει περίπου 1,5-2 ώρες.
Στο τελευταίο τέταρτο προσθέτουμε τα αμύγδαλα.
Όταν δούμε ότι μαλάκωσε αρκετά ώστε να λιώνει με το πιρούνι, βγάζουμε το κρεμμύδι και την
πολτοποιούμε με τον
πολτοποιητή, ή στο μπλέντερ, έτσι αποκτά βελουτέ όψη.
Αφήνουμε να πάρει μια βράση ακόμη, προσθέτοντας και λίγο λάδι, από αυτό που τηγανίσαμε τα κρεμμύδια.
Σε ένα σαγανάκι σοτάρουμε τα κρεμμύδια να
ξανθύνουν και προς το τέλος προσθέτουμε τη ζάχαρη να καραμελώσουν και να γλυκάνουν περισσότερο.
Σερβίρουμε τη φάβα σε πιάτα και στο κέντρο βάζουμε τα κρεμμύδια και λίγο από το λαδάκι τους.
Γαρνίρουμε και με φρέσκο κρεμμυδάκι σε ροδέλες, ψιλοκομμένο μαϊντανό, μικρά
κρουτόν ή ψωμάκι ψημένο στη σχάρα, και βουτηγμένο σε παρθένο ελαιόλαδο.
Το
λεμονάκι απαραίτητο για όσους αγαπούν τις πιο πλούσιες γεύσεις.
Αν δεν
νηστεύουμε αντί για νερό, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε ζωμό κοτόπουλου και αφού σερβίρουμε, βάζουμε στο κέντρο μια κουταλιά της σούπας στραγγιστό γιαούρτι ή αφήνουμε να πάρει μια βράση με λίγη κρέμα γάλακτος για πιο βελουτέ εμφάνιση.
Δείτε και τις συνταγές
φάβα σαλάτα παντρεμένη με κρεμμύδια και ρόδι
φάβα σαλάτα με σάλτσα ροδιού
φάβα σούπα ή λαθύριον έτνος;